رتبها

#رشتو
زبان آذری
از زمان حضور #ماد ها در منطقه #آتورپاتکان و #آذربایجان کنونی ، زبان این منطقه در ابتدا تبدیل به زبان مادی و یا ایرانی غربی شده و سپس با پارسی باستان جوش خورد و پس از هخامنشیان تبدیل به «فارسی میانه » و یا «#زبان_پهلوی » شد که پس از آن هم

بتدریج تبدیل به یک زبان واحد و مشترک ایرانیان شده است.
پس از دوره هخامنشیان ، و در دوره اسکندر و سلوکیان نیز ، منطقه #آتروپاتن و یا #آذربایجان و کردستان کنونی توانست مقام ساتراپی خود را حفظ کند و دلیلی شد که آتروپاتن تا حد زیادی از دخالت مستقیم حکام یونانی دور نگهداشته شود.

ریچارد فرای(ایران‌شناس) در کتابش [ The Heritage of persia] تصدیق میکند که #آتروپاتن هیچ وقت تحت حاکمیت مستقیم سلوکیان قرار نگرفت، بلکه با وجود قبولِ برتری این دولت، استقلال داخلی خود را حفظ نمود. از این دانستهٔ تاریخی میتوان استنتاج کرد که در دوره #سلوکیان ،

زبان و فرهنگ یونانی تأثیر چندانی بر فارسی میانه و یا زبان پهلویِ آتروپاتن نگذاشته است.
[نام آذربایجان از زمان چيرگي اسكندر يوناني پيدا شده و تاريخچه آن اين است كه چون اسكندر پادشاهي هخامنشيان را برانداخت و به كشور پهناور ايشان دست يافت ، در #آذربايجان كه تا آن زمان

بنام «ماد کوچک» خوانده ميشده، مردي بنام #اتورپات برخاست و آنجا را از افتادن بدست يونانيان بازداشت و خود بنياد فرمانروايي در آنجا نهاد كه تا نيمه‌هاي زمان اشكانيان برپا ماند ، سپس آن سرزمين بنام او «#آتورپاتگان» نامیده شد.
«آذری یا زبان باستانی آذربایجان» بقلم احمد کسروی]

ابن ندیم[در قرن چهارم] در کتاب «الفهرست » خود به نقل از #روزبه_پوردادویه معروف به #ابن_مقفع، نویسنده و مترجم بزرگ ایرانی قرن دوم هجری ، میگوید : «اما فهلوی[زبان پهلوی] منسوب است به فهله ، که نامِ نهاده شده‌ای است بر پنج شهر ، شامل : اصفهان و ری و همدان و ماه نهاوند و #آذربایجان»

سخن روزبه پوردادویه به این معناست که وقتی لشکر اسلام ، ایران را فتح کرد ، مردم #آذربایجان به زبان پهلوی سخن میگفتند ، درست مانند مردم اصفهان و همدان و دماوند.
تا قبل از فروپاشی #ساسانیان قبایل بیابانگرد ترک زبان نتوانستند وارد حریم #ایرانشهر شوند ، دفاع ارتش ساسانی از

تمامیت ارضی ایران در برابر #آتیلا نمونه ای از عدم نفوذ اقوام ترک به ایران بود.
با فروپاشی ساسانیان قبایل ترک در طی چندین قرن توانستند حوزه نفوذ خود را در ایران و تا ترکیه امروزی گسترده کنند که اوج گستردگی آنها قدرت گرفتن غلامان ترک و و برآمدن #سلجوقیان بود.

رودکی دویست سال و فردوسی سیصد سال پس از اسلام پدید آمدن ، و آنان شاعران شرق ایران هستند ، اما در شمال غرب ایران یعنی در #آذربایجان و پس از اسلام شاعرانی داریم بنام #قطران_تبریزی :
گر مرا در شعرگویان جهان رشک آمدی
من در شعر دری بر شاعران نگشادمی

بعد از آن ، #مهستی_گنجوی را داریم ،
مهستی کمی پس از خیام است. مانند خیام هم رباعی سراست و هم آزاد اندیش است ، بعد از مهستی، #نظامی_گنجوی و #خاقانی_شیروانی را داریم ؛ و همچنین #شمس_تبریزی
شاعران نامبرده شده نماینده‌های اصلی «مکتب آذربایجان » در ادبیات فارسی هستند.

مقدسی[جغرافی‌دان قرن چهارم] که همدوره فردوسی بوده در کتابش به نام «احسن التقاسیم» ، ایران را به هشت «اقلیم » تقسیم کرده و #آذربایجان ، ارمنستان و آران (آران در قفقاز) را «اقلیم» چهارم خوانده است. و میگوید «لسان(زبان) اقلیم چهارم ، العجمیه (ایرانی) است»

از زمان اسلام تا اولین شکوفه‌هایِ دوباره زبان و فرهنگ #ایرانی ، حدود سیصد سال برهوت فرهنگی است. تقریباً هیچ چیز تولید نمیشود. و سپس ، ابتدا در شرق ، رودکی و حدوداً صد و پنجاه سال پس از رودکی ، در طرف غرب ایران[#آذربایجان] ، #قطران_تبریزی را داریم ، باز دویست سال پس از فردوسی ،

ما نظامی و خاقانی را داریم و تقریباً همزمان با خیام ،مهستی را داریم.
پیش از همه چیز ، نام‌هایِ شاعرانِ بزرگ برآمده از منطقه #آذربایجان نشان میدهند که با وجود استیلای اعراب و زبان عربی ، #زبان_فارسی معاصر نه فقط در خراسان بلکه به همان درجه و شور و شوق در #آران و آذربایجان هم

یک «بازگشت بزرگ» و تاریخی از خود نشان میدهد ، آن هم در سرزمین #آذربایجان که میدانیم مانند خراسان و یا فارس مرکزِ گویشِ معیارِ #فارسی_دری نیست ، بلکه بین مردم عادی هنوز لهجه‌های گوناگونِ شفاهیِ #پهلوی و یا به اصطلاح «فهلوی» دوره اسلامی تکلم میشود. که بخشی از آن #فهلویات بوده.

به اشعار دوبیتی که شاعران ، نه به زبان پهلوی بلکه به واسطه نیم‌زبانها در مناطق ذکر شده شعر می‌سراییدند را ادبیاتِ حاشیه یا فهلویات میگویند ، مانند : تاتی ، طالشی و #آذری و غیره...
دو بیتی‌های جد بزرگ پادشاهان صفوی ، شیخ #صفی‌الدین_اردبیلی به #زبان_آذری نمونه‌ای از #فهلویات است

آنچه که مشخص است تا حدود 700 سال پیش زبان منطقه #آذربایجان ، #آذری بوده و با گسترش و نفوذ سیاسی و نظامی قبیله‌های ترک زبان در منطقه قفقاز و آناتولی و همچنین تلاش آنها برای پیدا کردن زمینهای حاصلخیز منجر به گسترش #زبان_ترکی شد
کتاب : تحول زبان آذربایجان در گذر زمان
عباس جوادی

التصنيفات

المزيد من هذا الكاتب

مواضيع ذات صلة

الأكثر اعجابا

التصنيفات

المزيد من هذا الكاتب

مواضيع ذات صلة

الأكثر اعجابا

نسخ سلسلة