🧵ولیهلم فورتونگلر Wilhelm Furtwängler از نوابغ تاریخ موسیقی جهان است. مردی که اثر انگشت او بر موسیقی حتی سالها بعد از مرگ او هم پا بر جاست. اما نام او هم در تاریخ و هم در آن زمان بعنوان «ماله کش» رژیم هیتلر هم عجین شده.
مرور کوتاهی داریم بر زندگی جنجالی این نابغه
مرور کوتاهی داریم بر زندگی جنجالی این نابغه
غیر ممکن بود شما بتوانید فورتونگلر در دهه ٣٠ میلادی را درک با حتی طبقه بندی کنید، او رهبر بزرگترین ارکسترهای آن زمان جهان بود، او بعنوان آهنگساز خالق آثار آوانگارد در فضای پسارومانتیک بود ٢
او ویولونیست یهودی؛ ایهود منویی را تنها چند ماه بعد از بقدرت رسیدن نازیها به برلن دعوت کرد، او به نشانه اعتراض در ١٩٣۴ از ارکستر فیلارمونیک برلن استعفا داد ولی در همان ارکستر برای ٢٠ سال به رهبری همان ارکستر ادامه داد 🤷🏻♂️ جلالخالق
٣
٣
او همیشه میگفت «که آلمان من، همان آلمان باخ و بتهوون و گوته است» این المان، غیر قابل تصاحب و جاودانه است و کسی نمیتواند ادعا کند از آن اوست. ولی در همان حال برخلاف بسیاری از هنرمندان قبول نکرد که خاک آلمان را ترک کند بجز لحظات آخر ۴
او در ٢۶ آوریل ١٩٣٣ ارکستر مانهایم با ١٧٠ موزیسین رو در برلین بمناسبت ۵٠ سال فوت واگنر بروی سن میبره مسولان شهر از فورتونگلر میخوان که گلدرگ اولین ویولونیست ارکستر را چون یهودی است بیرون بگذارد ۵
مسلما فورتونگلر قبول نمیکنه و ارکستر را با حضور ویولونیست یهودی برگزار میکند و در پایان تمام کاغذهای رو به صورت شهردار شهر میکوبه،🤨🥴
۶
۶
اما فورتونگلر همان موقع مشاور هنری دولت میشه او در ماه اوت همان سال در پایان یک کنسرت با هیتلر ملاقات میکنه. که میشه سند همکاری او با رژیم نازی 🙃 ٧
همین هم نام او را بعد از جنگ همراه با بدنامی، توهین و بیاحترامی کرد چرا که حاضر نشده بود مثل خیلی از بقیه هنرمندان آلمان را ترک کند. ولی که بود این آقای نابغه غیر قابل درک؟ یک همراه هیتلر و گوبلز یا شخصیتی والا که درک آن برای انسانهای معمولی غیر ممکن است؟ ٨
در ١٩۴۶ وقتی فرمانده آمریکایی استیون آرنولد مسئول نازیزدایی از آلمان بود با فورتونگلر ساعتها مصاحبه کرد که متن این مصاحبهها برای امروز ما میتواند درسهای بسیار بزرگ و عمیقی داشته باشد. ٩
او متهم بود به همراهی با نازی، به بازوی پروپاگاندای نازی برای اینکه تنها در یک ارکستر با هیتلر دست داده بود. برای اینکه او در آلمان باقی ماند و قبول نکرد که «پناهنده» شود. ١٠
فورتونگلر در تمام مکالماتش با آرنولد به «استقلال هنرمند» اشاره میکند و به رژیم آمریکا میتازد که هر آنچه را که درک نمیکند به کثافت میکشند. (او از هنر صحبت کرده نه از رژیم نازی) ١١
این وسط شکاف عمیقی هم بین او دوستان قدیمی اش بخصوص توماس مان ایجاد شده بود. مان دیگر موسیقیدان آلمانی که تصمیم گرفته بود در آمریکا مستقر شود بجای در خدمت رژیم آلمان ماندن (طبق نظر خودش ) ١٢
این دو مرد بزرگ با یکدیگر نامه های ردوبدل کردند که جزو اسناد مهم تاریخ هنر است. مان از فورتونگلر سوال میکند تو چطور میتوانستی اپرای «Fidelio» بتهوون که سمبل آزادی عقیده است را در برلن و زیر چکمههای نازی روی صحنه ببری؟ ١٣
مان در ادامه مینویسد؛ شما بزرگترین موسیقیدان زنده جهان هستید و دقیقا برای همین است که نمیتوانم شما را ببخشم، شما نمیبایست با حضور خود به چهره این رژیم بربر وجاهت میدادید. ولو اینکه هیچ نقشی در آن نداشته باشید. ١۴
اما پاسخ فورتونگلر پاسخی است برای تمام اعصار ؛ مان، تو فکر میکنی برای اینکه در آلمان امروز زندگی میکنیم که نباید بتهوون را اجرا کنیم؟ فکر میکنی مردمی که در این همه غصه و درد و رنج غوطه میزنند نیازی به شنیدن بتهوون و پیام او، عشق برای آحاد بشر ندارند؟ ١۵
بسیاری از افرادی که نامه های این دو نابغه را آنالیز کردند معتقدند هر دوی آنها حق دارند و درست میگویند، اما مان تنها از جنبه سیاسی حق دارد. شما اگر از جنبه انسانی و هنری به کار فورتونگلر در آلمان ماتم زده آن روزها نگاه کنید بیشک به احترام او کلاه از سر برمیدارید
١۶
١۶
فورتونگلر در حالیکه از خارج از آلمان زیر فشار رسانه ها بود در ٢۵ آوریل ١٩٣۵ در حضور هیتلر و گوبلز یکی از قطعات مورد علاقه اش از بتهوون رو اجرا میکنه که در پایان هیتلر با او به گرمی دست میده😰 که این دست تنها براش دردسر درست میکنه ١٧
در همان حال آمریکایی ها به او پیشنهاد میدهند که ریاست ارکستر فیلارمونیک نیویورک را قبول کنید به شرط اینکه مشغول پست دیگری نباشد(یعنی از آلمان بیرون بیاد) اما آلمانها به او ریاست اشتاد ساپر را میدهند
١٨
١٨
اما فورتونگلر به چشم نازی ها هم یک خائن بود، از او مرتب انتقاد کردند که با سیاستهای آنها همراهی نمیکند، به نژاد آریان بیتوجه است و از یهودیها استفاده میکند، حتی تا جایی که او را به دست داشتن در توطئه معروف ژوئن ١٩۴۴ بر علیه هیتلر متهم کردند. ١٩
در همان زمان بود که برای جانش بیمناک شده بود در ابتدای ١٩۴۵ از طریق کوهها به سوییس میگریزد، اما بعد از جنگ گرفتار کمیته های نازی زدایی میشود🙄🤦🏻♂️
٢٠
٢٠
او بعد از ماهها از تمام اتهامات تبرئه میشود. جمله معروفی دارد که میگه «من در آلمان نماندن چون نازی هستم، من در آلمان ماندن چون آلمانی هستم» همینکه امثال من در این کشور باقی ماندیم نشانه این است که آلمان دیگری هم وجود دارد
٢١
٢١
در مورد او صدها مقاله، کتاب و حتی رمان و تئاتر ساخته شده، شما میتوانید او را تصریح و همراه گوبلز و هیتلر بدانید یا او را یک آلمانی معتقد که منافع ملتش بالاتر از سیاست بود. قضاوت با خود شما ....
من از او نه طرفداری و نه تقبیح کردم تنها داستان او را بدون جهت گیری تعریف کردم
٢٢
من از او نه طرفداری و نه تقبیح کردم تنها داستان او را بدون جهت گیری تعریف کردم
٢٢
جاري تحميل الاقتراحات...