🧵قبل از هیرمند، باید با شخصیت محوری داستان آشنا بشید، سرهنگ هنری مک ماهون فرماندار بلوچستان در هند بریتانیا مردی که آن منطقه و اقوام آنجا را از من و شما بهتر میشناخت و برای ٢٠٠ سال بعد از خودش هم دردسر ساخت
اگر چیزی یاد گرفتی #ریتوییت کن
اگر چیزی یاد گرفتی #ریتوییت کن
مک ماهون اصلیت ایرلندی داشت، جدش آرتور مک ماهون، یکی از مسولان محلی، عضو گروه جمهوریخواهان ایرلند و ضد سلطنت بود، او یکی از فرماندهان ارتش جمهوریخواه در جنگ استقلال ١٧٩٨ بود که به کمک نیروهای ناپلئون بر علیه پادشاهی انگلستان شورش کردند ٢
بعد از سرکوب این شورش او به لژیون ایرلندی ناپلئون میپیونده و احتمالا در همان جنگ واترلو هم کشته میشه 😐 حالا شما فکر کنید فردی با چنین خانواده ای چطور اصلا میتواند در سیستم نظامی سلطنتی پیشرفت کند؟ این همان تفاوت بریتانیا با بسیاری از کشورهای جهان است ٣
نوه همین آرتور اسمش بوده چارلز که ابتدا تحصیلات زمین شناسی میکنه و اصلا برای همین هم در ابتدا به لاهور اعزام میشه و در ارتش سلطنتی به درجه سروانی میرسه او پس از آن در منطقه حصار در پنجاب هند هم پروژهای مختلف نقشه برداری و زمین شناسی برای ارتش بریتانیا انجام میده ۴
هنری مک ماهون که قهرمان داستان ماست در چنین فضای عجیبی در ١٨۶٢ در منطقه پنجاب بدنیا میاد، و از بچگی بلافاصله زبانهای هندی و فارسی و بعد از آن اردو را بخوبی یاد میگیره و به تمام آنها تکلم میکرده و مینوشته. بعدها عربی رو هم یاد میگیره و تسلطش بر زبان عرب حیرت انگیز بوده ... ۵
در ١٨٨٠ در ١٨ سالگی وارد ارتش بریتانیای هند میشه، و در ١٨٩٢ در حالیکه به سختی ٣٠ ساله بوده مرزهای بلوچستان و افغانستان را ترسیم میکند که تا همین امروز هم برای سه کشور ایران، افغانستان و پاکستان دردسر آفرین است 🥴🤷🏻♂️ ۶
مک ماهون مثل خیلی از بریتانیایی های هند بدنیا آمده همیشه توهم رابطه عجیب و غریب و زیادی خوب بین ایران و روسیه را داشت و همیشه ایران را زمین بازی روسیه برای تهدید منافع بریتانیا در هند میدانست و تمام پایه های فکری اش بر جلوگیری از این خیال غلط بود. ٧
او بر همین اساس در ١٩٠۴ میلادی بعنوان حکم در پرونده مرزی ایران و افغانستان که قبل از آن در سال ١٨٧٢ توسط گلداسمیت یکبار تعیین و تکلیف شده بود انتخاب میشه. ۸
شما فکر کنید ایران در اواخر قاجار و افغانستان در زمان شاهان بارکزایی که بارها داستانهاشون رو تعریف کردم نه با زبان خوش و نه حتی با زبان زور نمیتوانند به نتیجه برسند پس میرن سراغ این بابا که بینشون حکمیت کنه 🥴🤷🏻♂️۹
مک ماهون هم نظریه حکمیتی افتضاحی بر اساس همان توهم ارتباط خاص ایران با روسیه میده که مشکلاتش تا همین الان پابرجاست و من جزییاتش را در داستان مجزایی مربوط به آب هیرمند تعریف خواهم کرد ۱۰
اما بعد از این دو قضیه مک ماهون بعنوان یک دیپلمات قدر در مذاکرات مرزی خودش رو در ارتش بریتانیا مطرح کرده بود و در ١٩١١ در مراسم معروف دهلی دربار به عنوان وزیر خارجه هند بریتانیا منصوب و به مقام سرهنگی ارتقا پیدا میکنه ۱۱
شناخت گسترده اش از شرق باعث میشه در سال ١٩١٣ درست قبل از آغاز جنگ جهانی معاهده مرزی بین تبت- هند و چین را تنظیم کند (همه اینها رو تعریف میکنم تا متوجه شوید رقیب و مذاکره کننده ما در آن زمان تا چه حد جهان شناسی و زیرک بوده) همین امروز هم مرز چین و هند به خط مک ماهون معروف است ۱۲
اما با آغاز جنگ جهانی دولت بریتانیا که تازه به ارزشهای مک ماهون پی برده بود او را بعنوان رییس کمیسیون عالی و نماینده خودشون به مصر میفرستند، شایعات تایید نشده میگه که او یکی از اعضای اصلی کمیسیون سایکس پیکو بوده و بسیاری از نقشه های مرزی حاصل ایده های همین داداش است 😐🤔 ۱۳
او از مصر شروع میکنه به شریف حسین بن علی هاشمی حاکم اون زمان مکه (که داستانش رو در رشتوی زیر تعریف کردم) نامه نگاری و وعده میده که در صورت شورش اعراب استقلال آنها را به رسمیت میشناسد (تقریبا در چارچوب همان طرح سایکس پیکو) ۱۴
این نامه نگاری ها به نامه های حسین- مک ماهون معروفند، در نهایت هم اعراب بر علیه عثمانی شورش میکنند ولی چیز زیادی به خانواده شریف نمیرسه 🤦🏻♂️🤷🏻♂️۱۵
البته بعضی از کارشناسان امنیتی بریتانیا در آن موقع اظهار میکردند خیانت به خانواده هاشمی بر خلاف نظر مک ماهون اتفاق افتاده و گروه دیگری در ارتش بریتانیا به نفع خانواده سعود روی دست مک ماهون بلند شده بودند ( هیچوقت هم تایید یا رد نشد) ۱۶
مک ماهون نقش بسیار مهمی در هیئت انگلیسی در کنفرانس صلح پاریس بازی میکنه ولی بعد از آن بازنشسته میشه یا احتمالا بطور محترمانه کنار گذاشته میشه . از ١٩٢٠ تا ٢۵ بعنوان رییس نمایشگاه امپراطوری بریتانیا بوده که پستی تشریفاتی بود. ۱۷
در داستان بعدی به نقش مک ماهون در خط مرزی بین ایران و افغانستان و همینطور تقسیم آب هیرمند میپردازم .
در این مومنت موضوعات دیگری از جغرافیای سیاسی تعریف کردم
در این مومنت موضوعات دیگری از جغرافیای سیاسی تعریف کردم
جاري تحميل الاقتراحات...