دیشب بهتون گفتم که ایرجمیرزا ویژگی شعرش، استعداد ذاتیش، دلیل خداوندیش، این بود که «ساده» شعر میگفت. بهترین استفادهاي که از این زبانِ مثل حرف زدن میتونست بکنه چی بوده؟
به نظر خود شما اگه آدم بتونه بسیار بسیار ساده حرف بزنه و توضیح بده، بهترین شغلي که میتونه انتخاب کنه چیه؟
به نظر خود شما اگه آدم بتونه بسیار بسیار ساده حرف بزنه و توضیح بده، بهترین شغلي که میتونه انتخاب کنه چیه؟
معلمی. بهخصوص معلمیِ کودکان.
اما خب، حتی در همون زمان ایرج هم که کمکم مدارس مدرن داشت راه میافتاد، شغل معلمی یا مُلا مکتبی بودن، سطحبالاترین شغل جامعه نبود و شازدهاي که به اصالت قجریش مینازید و بسیار خوش میداشت که همیشه «حضرت والا» خطابش کنن، ببخشید، در شأن خودش نمیدید.
اما خب، حتی در همون زمان ایرج هم که کمکم مدارس مدرن داشت راه میافتاد، شغل معلمی یا مُلا مکتبی بودن، سطحبالاترین شغل جامعه نبود و شازدهاي که به اصالت قجریش مینازید و بسیار خوش میداشت که همیشه «حضرت والا» خطابش کنن، ببخشید، در شأن خودش نمیدید.
ولی این شخص همچنان «شاعر» بود. با زبان بسیار بسیار ساده، و در عین حال بسیار بسیار استادانه. در نتیجه، بهترین استفادۀ ممکن رو از این استعداد بینظیرِ ذاتیش کرد. استعدادي که حتی بهار هم با اون عظمت نداشت و گرچه از جهاتي ایرج رو میخورد، همچنان نمیتونست به اون سادگی شعر بگه.
بله. میشه با تقریب خوبي گفت ایرج اولین «شاعر کودک» در تاریخ ادبیات کشوره.
وجهي که بسیار کم بهش پرداخته شده.
در حدي که اسم «ایرج» و «کودک» رو که با هم بیاری، خیلیا فکر میکنن میخوای در مورد «بچهبازیِ» ایرج حرف بزنی (انصافاً نمیدونم خودش اهل این عمل زشت بوده یا نه؛/
وجهي که بسیار کم بهش پرداخته شده.
در حدي که اسم «ایرج» و «کودک» رو که با هم بیاری، خیلیا فکر میکنن میخوای در مورد «بچهبازیِ» ایرج حرف بزنی (انصافاً نمیدونم خودش اهل این عمل زشت بوده یا نه؛/
\ولی تو یکي از اشعارش، خیلي شیک، در نهایت شناعت، ماجرای تجاوز به یه بچه رو تعریف میکنه. خوندنِ یکي از اشعارِ نسبتاً خوبش که توش تهدید به تجاوز - نه به بچه البته - داشت و چشم و ابرو اومدنم باهاش، برای خودم داستان درست کرد چه داستاني. تا شیش ماه داشتم عذر میخواستم بابتش. بگذریم.)
ولی واقعیت اینه که ایرجمیرزا، که همه فقط به فحش و فحشکاری و ضد آخوند بودن و اینا میشناسنش، تا جایي که من میدونم اولین شخصي بود که بهطور تخصصی نشست شعرِ مخصوص کودکان گفت. چندین شعر، یکي از یکي بهتر. بعضیاش ترجمه بودن (مثل «کلاغي به شاخي شده جایگیر»... داستان زاغ و روباه؛/
\که البته ما با شعر دیگهاي تو مدرسه یاد گرفتیمش از شاعر دیگهاي. یا از اون درخشانتر، شعر شاهکار «قلب مادر» که سالهای سال تو کتابای درسی بود).
ببینید، گاهي شعر چرند رکیکي پیدا میکنن و نسبتش میدن به ایرج. مثل همون «آلتم هر دو صفت را دارد». مال ایرج نیست.
ببینید، گاهي شعر چرند رکیکي پیدا میکنن و نسبتش میدن به ایرج. مثل همون «آلتم هر دو صفت را دارد». مال ایرج نیست.
گاهي یه شعر مبارزاتیِ شُل پیدا میکنن و نسبتش میدن به ایرج. مثل «اینها همه لالایی خواباندن ما بود». خودشم ماشالا تا دلتون بخواد شعر ضد دینی، ضد آخوندی، و رکیک گفته. مفاهیمي که خیلیا میپسندن. و ایرجمیرزا شده این. شده یه شخص فحاش و ضد حجاب و ضد آخوند و البته آزادیخواه.
(این صفات رو بههیچوجه همسان در نظر نمیگیرم).
اما بسیار حیفه که این وجه از ایرج، یعنی اینکه از اولین و بزرگترین «شاعران کودک» تو تاریخ درخشان ادبیات فارسی بود، فراموششده بمونه.
تا قبل از اون تکوتوک اشعاري پیدا میشد که خطاب به کودکان سروده شده بود. مثل مقدمۀ لیلی و مجنون،/
اما بسیار حیفه که این وجه از ایرج، یعنی اینکه از اولین و بزرگترین «شاعران کودک» تو تاریخ درخشان ادبیات فارسی بود، فراموششده بمونه.
تا قبل از اون تکوتوک اشعاري پیدا میشد که خطاب به کودکان سروده شده بود. مثل مقدمۀ لیلی و مجنون،/
\که توش نظامی پسرشو نصیحت میکنه: ای چارده ساله قُرّةالعین...
ولی اینقدري ساده نبودن که بشه بهشون گفت شعر کودک، یا میتونم بگم اینقدري ساده نیستن که در زمان ما بشه بهشون گفت شعر کودک؛ و البته بسیار کم و تکمضرابی بودن اینطور آثار. شاعر نمینشست تخصصی برای آموزش بچهها شعر بگه.
ولی اینقدري ساده نبودن که بشه بهشون گفت شعر کودک، یا میتونم بگم اینقدري ساده نیستن که در زمان ما بشه بهشون گفت شعر کودک؛ و البته بسیار کم و تکمضرابی بودن اینطور آثار. شاعر نمینشست تخصصی برای آموزش بچهها شعر بگه.
بچه مجبور بود تو مکتب مثلاً گلستان و بوستان و کلیله و دمنه بخونه. گناه بچۀ بدبخت چی بود که مجبور بود بشینه این کتابای سوپر فاضلانه رو تو ده سالگی بخونه خدا میدونه.
تازه آموزش هم که همگانی نشده بود. مخصوص یه طیف از نخبههای اقتصادی و اجتماعی بود. و معدودي فقرای بسیار بسیار مستعد.
تازه آموزش هم که همگانی نشده بود. مخصوص یه طیف از نخبههای اقتصادی و اجتماعی بود. و معدودي فقرای بسیار بسیار مستعد.
از بحث بسیار مفصلِ آموزش عالی و آکادمیک و تربیت معلم میگذریم چون موضوع صحبت نیست. تحصیلات ابتدایی تو مکتب انجام میگرفت. با تنبیهات بسیار سخت، اجبار به خوندنِ متون کاملاً تثبیتشدۀ دینی و ادبی (قرآن، سعدی، حافظ، کلیله و دمنه...).
اواخر عمرِ ایرج، طلیعۀ تحصیل همگانیِ مدرن بود.
اواخر عمرِ ایرج، طلیعۀ تحصیل همگانیِ مدرن بود.
نشست یه سری شعر گفت مخصوص کودکان. بعضاً خوشبختانه شورِ میهندوستی و متأسفانه گاهي شور ناسیونالیسم دارن (اَشرف و اَنجبِ همه مللیم...؛ از قضا تنها مصرع سختِ این شعر)؛ اما باید بدونیم که ناسیونالیسم، اون موقع تو دنیا بیداد میکرد و حتی میشه گفت از دلایل شروع جنگ جهانی اول بود.
ولی بیشتر از نکتهچینی در موردِ حالا همون یک مصرع و یک بیتِ ناسیونالیستیش، میشه گفت اکثر ابیاتِ اکثرِ این اشعاري که برای کودکان سرود، در زمانۀ ما هم پذیرفتنیان و بسیار دلنشینن. من تکتک اشعار کودکش رو براتون جدا کردم و مصرع اولشونو مینویسم. واقعاً ارزش داره سرچ کنید، بخونید،/
\و یادِ بچههاتون یا کودکاني که دور و برتونن بدید. ایرج ظاهراً از نعمتِ مادرِ بسیار دلسوز و نازنیني برخوردار بود و من واقعاً هیچ شاعري رو ندیدهم که زیباتر از ایرجمیرزا، عشق فرزند به مادر رو وصف کنه.
زماني که عباسمون ۹ یا ۱۰ سالش بود، چندین شعر ایرج رو بهش یاد دادم.
زماني که عباسمون ۹ یا ۱۰ سالش بود، چندین شعر ایرج رو بهش یاد دادم.
با جایزه، کاري کردم که حفظشون کنه. بارها ازش خواستن سر صف این اشعار رو اجرا کنه. اشعار ایرجمیرزا، تو شهر قم! و بابتشون جایزه هم گرفت. نشون میده که اینقدر زیبا گفته که دیگه حتی مذهبیترین افراد هم یادِ بهاصطلاح بدنامیِ شاعر نمیافتن. شما هم خوبه یاد بچهها بدید. این شعرا:
۱- پسر رو قدرِ مادر دان که دایم...
۲- حمد بر کردگار یکتا باد...
۳- ما که اطفال این دبستانیم...
۴- گویند مرا چو زاد مادر... (شاهکاره)
۵- صبحدم کاین مرغ گیهان آشیان...
۶- گفت استاد مبر درس از یاد... (عالیه)
۷- رنج کشد مادر از جفای پسر لیک...
۸- باز چون جوجه ماکیان بیند...
۲- حمد بر کردگار یکتا باد...
۳- ما که اطفال این دبستانیم...
۴- گویند مرا چو زاد مادر... (شاهکاره)
۵- صبحدم کاین مرغ گیهان آشیان...
۶- گفت استاد مبر درس از یاد... (عالیه)
۷- رنج کشد مادر از جفای پسر لیک...
۸- باز چون جوجه ماکیان بیند...
۹- وفا در گلرخان عطر است در گُل... (بیشتر عاشقانهست تا شعر کودک، ولی اینقدر ساده و دلنشینه که اشک آدم درمیاد).
۱۰- داد معشوقه به عاشق پیغام (شاید بهترین شعرش تو این زمینه. گرچه خب، خشنه).
۱۱- از مال جهان ز کهنه و نو... (نصیحتنامهش به پسر چهارسالهش خسرو، که بعدها/
۱۰- داد معشوقه به عاشق پیغام (شاید بهترین شعرش تو این زمینه. گرچه خب، خشنه).
۱۱- از مال جهان ز کهنه و نو... (نصیحتنامهش به پسر چهارسالهش خسرو، که بعدها/
\رفت فرنگ و ایرج میگفت خرج فرنگش کمرمو شکسته، و بعدتر، گمونم در زمان حیات خود ایرج، خودکشی کرد. شعرش طولانیه و دو سه بیت سخت هم داره، اما در مجموع شعر دلنشین و زیباییه).
۱۲- ای پسر لحظهاي تو گوش بده...
۱۳- یکي خرس بودهست در جنگلي...
۱۴- بچۀ باشعورِ بافرهنگ...
۱۲- ای پسر لحظهاي تو گوش بده...
۱۳- یکي خرس بودهست در جنگلي...
۱۴- بچۀ باشعورِ بافرهنگ...
۱۵- کلاغي به شاخي شده جایگیر...
۱۶- عید نوروز و اولِ سال است...
۱۷- داشت عباسقلی خان پسري...
۱۹- مرا هست یک طوطی اندر قفس...
۲۰- بودهست خري که دُم نبودش...
۲۱- صبحدم کاین طایر چرخآشیان... (یه شعر دیگه رو در یه قالب دیگه بسط داده. قدري طولانیه).
۱۶- عید نوروز و اولِ سال است...
۱۷- داشت عباسقلی خان پسري...
۱۹- مرا هست یک طوطی اندر قفس...
۲۰- بودهست خري که دُم نبودش...
۲۱- صبحدم کاین طایر چرخآشیان... (یه شعر دیگه رو در یه قالب دیگه بسط داده. قدري طولانیه).
جایزۀ تا اینجا اومدنتون:
عاشقي محنت بسیار کشید...
شعر «کودک» نیست و عاشقانۀ بسیار غمگینیه. و گمونم ترجمهست از ماجرای «گُلِ فراموشم مکن». برای خودتون بخونید. بدون اغراق میتونم بگم بهترین شعر ایرجمیرزاست. بله. در این حد. شاهکاره. واقعاً شاهکاره.
عاشقي محنت بسیار کشید...
شعر «کودک» نیست و عاشقانۀ بسیار غمگینیه. و گمونم ترجمهست از ماجرای «گُلِ فراموشم مکن». برای خودتون بخونید. بدون اغراق میتونم بگم بهترین شعر ایرجمیرزاست. بله. در این حد. شاهکاره. واقعاً شاهکاره.
نتیجۀ نهایی: اگه خارجید و میخواید بچهتون فارسی (هم) یاد بگیره به نظر من بهترین کار براش خریدن مجموعۀ حسنی (و دزده و مرغ فلفلی) از منوچهر احترامیِ بزرگه.
اگه میخواید بچه با شعر کلاسیک جدیِ فارسی آشنا بشه، این ۲۱ شعر که براتون با دقت جدا کردم، یا لااقل بعضیاشون، بهترین/
اگه میخواید بچه با شعر کلاسیک جدیِ فارسی آشنا بشه، این ۲۱ شعر که براتون با دقت جدا کردم، یا لااقل بعضیاشون، بهترین/
\کار برای رسیدن به این هدفه. شعراش بعضاً حرف ندارن. ضمن اینکه جهت کلاس گذاشتن عرض کنم اکثرشونو حفظم. 😎😎
اگه جایي به مشکلي تو این شعرا بر خوردید، منو برادر خودتون بدونید و بهم بگید.
فدای همگی.
اگه جایي به مشکلي تو این شعرا بر خوردید، منو برادر خودتون بدونید و بهم بگید.
فدای همگی.
جاري تحميل الاقتراحات...