برخی عقیده دارند که با کم شدن فعالیتهای نظامی در مناطق مختلف سوریه و فشار روسیه و اسرائیل برای خروج نیروهای نظامی خارجی، نفوذ جمهوری اسلامی در آنجا کم و بیاثر خواهد شد. در این رشته کوتاه با نگاهی به زمینهها و بسترسازیها؛ این مساله را بررسی می کنیم.
در ابتدا روند جنگ داخلی سوریه بصورتی پیش رفت که به سرعت کنترل بیشتر مناطق از دست قوای دولتی خارج شد. در منطقه شرق این کشور به دلیل دوری از پایتخت عملا کمک رسانی به سختی ممکن بود و جداشدن شهرها سریعتر انجام گرفت.
در استان شرقی دیرالزور از ۲۰۱۱ اعتراضات شروع و به سرعت اوج گرفته و به جز مناطق کوچکی از آن بقیه به کنترل ارتش آزاد درآمد. تا میانه های ۲۰۱۴ ارتش آزاد حاکم آنجا بود تا آنکه با قدرتگیری داعش، این منطقه هم بدست دولت اسلامی عراق و شام افتاد.
با ورود روسیه و معکوس شدن روند جنگ، نیروهای اسد و متحدین آنها توانستند به تدریج پیشرویهایی را انجام دهند. نیروهای دولتی به همراه قوای متحدین ایران در ۲۰۱۷ توانستند دیرالزور و مناطق اطراف را تحت کنترل بگیرند.
همجواری این منطقه با عراق و نقش استراتژیک آن در اتصال چهار پایتخت؛ تهران و بغداد و دمشق و بیروت؛ و بخصوص اهمیت صدچندان شهر ابوکمال ج.ا را متوجه مهم بودن آن کرد و پس از مدتی برنامه هایی برای عملی کردن نفوذ منطقهای در دیرالزور آغاز شد.
اما دیرالزور منطقهای کاملا سنینشین است و از ابتدا نسبت به موفقیت شیعهسازی در آنجا تردید وجود داشت. تبلیغات در منطقهای باید انجام میگرفت که دریایی از اهل سنت شمرده میشد.
فعالیتهای ج.ا بطور کلی شامل اعمال دو دسته بود:
-ایجاد تغییرات جمعیتی
-ایجاد تغییرات فرهنگی
فعالیتهای ج.ا بطور کلی شامل اعمال دو دسته بود:
-ایجاد تغییرات جمعیتی
-ایجاد تغییرات فرهنگی
-تغییرات جمعیتی با اسکان خانوادههای افغانستانی و بعضاً ایرانی و تلاش برای تغییر بافت جمعیتی در اثر استمرار بمباران ها و ناامنی شتاب کمی گرفت و ناموفق ماند. همچنین استفاده از آنها به عنوان سپر انسانی و اسکان در مناطق مجاور انبار اسلحه باعث نارضایتی بیشتر و عدماستقبال شد.
-با ناموفق بودن سیاست اسکان، تغییرات فرهنگی که لازمه آن هزینه بیشتر و صرف زمان زیادتری بود در اولویت قرار گرفت. این خود شامل فعالیتهای گوناگونی بوده و بصورت مستقیم توسط عوامل ج.ا و یا به شیوه غیرمستقیم بواسطه عوامل محلی انجام میگرفت.
کنترل زمین به عنوان یکی از سیاست های اصلی در دستور کار قرارگرفت. خرید زمین در مناطق مختلف با راهاندازی شبکه محلی توسط افراد مورد اعتماد بومی انجام میگرفت. املاک و زمینها و خانههای متعلق به مخالفان هم که حین جنگ داخلی از منطقه خارج شده بودند تصاحب میشد.
deirezzor24.net
deirezzor24.net
فعالیتهای فرهنگی شیعهسازی از طریق ساخت مراکز تبلیغی مثل "كشّاف" ویا "نورالساطع" انجام وفعالیتهای مشابه مثل راهاندازی جشنها و دستههای عزاداری و بازسازی مساجد و در کنار آن ساخت پارک ها و تفریحگاههایی به جهت جذب مردم محلی و بویژه کودکان به تبلیغات مذهبی انجام گرفت.
نیروهای ج.ا همچنین بیمارستان ها را مصادره و به کنترل خود درآوردند . بعضی از این بیمارستانها به درمان نیروهای وابسته اختصاص یافت و برخی دیگر نیز با اهداف تبلیغی به ارائه خدمات به مردم محلی پرداختند. تغییر اسامی محل ها و خیابان ها نیز در دستورکار بود.
aawsat.com
aawsat.com
در المیادین، خیابان انس بن مالک به خیابان امام خمینی نام گذاری و خیابان الحنيش به خیابان العباس تغییر نام داده است و ساقیه الری نیز به خیابان فاطمیون و خیابان ابوغروب که به خیابان شهید قاسم سلیمانی تغییر نام داده و با تصویری بزرگ از سلیمانی تزئین شده است.
syrianpc.com
syrianpc.com
فعالیت های تبلیغی درازمدت برای تحت تاثیر قرار دادن کودکان و نوجوانان انجام میشود .ارائه خدمات رایگان و همچنین توزیع غذا و ... باعث جلب اقشار تهیدستی می شود که با فقر و گرسنگی دست به گریبانند.
nahermedia.net
nahermedia.net
وضعیت اسفناک اقتصادی و وخامت شرایط و احتیاجات مردم ونیاز به ادامه حیات، باعث جذب انهابه این فعالیت ها وتامین نیروی صفوف شبهنظامیان درقبال دریافت حقوق میشود بصورتی که اغلب دولتهابا صرف هزینه اندکی، مزدوران رااز سوریه جذب و برای اهداف خود بکار می گیرند.
گروههایی که برخی در داخل و برخی در خارج از سوریه فعالیت دارند. مزایای حضور در این گروه ها علاوه بر برخورداری از حقوق اندک ماهانه شامل مواردی همچون بهرهمند شدن از حمایتهای تشکیلاتی و فراقانونی در منطقهای است که قانونی وجود ندارد و زور حرف اول را میزند.
بدین ترتیب ج.ا همزمان با پیشبرد راهبردهای درازمدت فرهنگی، اقدام به تشکیل گروههایی کرد تا با آنها منطقه را کنترل کند. این گروه ها که از مردم محلی تشکیل میشدند به کمک گروههای بزرگ باسابقهتر، ضمن تامین منطقه، راه زمینی بین عراق و سوریه راتامین میکردند.
گروه های شبه نظامی تابع ایران در دیرالزور در دو دسته کلی قرار میگیرند:
-گروه های محلی
-گروه های منطقهای فرا مرزی
-گروه های محلی
-گروه های منطقهای فرا مرزی
در یک تعریف کلی، همه گروههای شبهنظامی تحت حمایت جمهوری اسلامی به ملیشیا الحرس الثوري الإيراني معروفند که برآورد میشود در کل استان دیرالزور ۱۲۰۰۰ عضو دارند. بزرگترین مقر آنها در جنوب دیرالزور واقع شده و به عنوان مرکز لجستیک و تامین نیرو به سایر شهرها استفاده می شود.
فرماندهان اصلی این شبه نظامیان ایرانی هستند و بنابه گزارشات، در شهر دیرالزور و منطقه شرقی به عهده "حاج مهدی" و در شهر المیادین و حومه آن "حاج حسین" نام دارند . در داخل و اطراف ابوکمال که مهمترین منطقه است فردی بنام "حاج عسکر" فرمانده است .
وظایف این شبه نظامیان شامل کنترل صحراها و روستاهای تحت پوشش و حفاظت از مقرها و انبارها و همچنین ایفای وظایف فرهنگی است. حقوق عناصر رزمی معمولا بین ۸۵۰۰۰-۱۲۵۰۰۰ لیر و عناصر فرهنگی و ستادی ۶۵۰۰۰-۷۵۰۰۰ لیر است.
ابتدا مهمترین گروه های محلی فعال در دیرالزور را بطور خلاصه نام میبریم:
ابتدا مهمترین گروه های محلی فعال در دیرالزور را بطور خلاصه نام میبریم:
-نیروهای حرسالقرى
در منطقه شرقی دیرالزور گسترش و وظیفه کنترل حاشیه رودخانه فرات را به عهده داشته و مقابل نیروهای دموکراتیک قرار دارند. زیرنظر فرماندهی حاج حسین در الحرس الثوری واقع در المیادین قرار داشته و توسط دو فرمانده ایرانی معروف به حاج سلمان و حاج اباد سرپرستی می شوند.
در منطقه شرقی دیرالزور گسترش و وظیفه کنترل حاشیه رودخانه فرات را به عهده داشته و مقابل نیروهای دموکراتیک قرار دارند. زیرنظر فرماندهی حاج حسین در الحرس الثوری واقع در المیادین قرار داشته و توسط دو فرمانده ایرانی معروف به حاج سلمان و حاج اباد سرپرستی می شوند.
-شبه نظامیان أبوالفضل العباس
از نظر تشکیلاتی زیر نظر جیشالشعبی دمشق اداره شده و از آنجا دستور میگیرند. از گروه های مهم مستقر در منطقه دیرالزور بوده و دارای نفرات غیرسوری هم میباشد. این گروه دارای حدود ۴۰۰۰ نفر و سلاح های سنگین هم در اختیار دارد.
از نظر تشکیلاتی زیر نظر جیشالشعبی دمشق اداره شده و از آنجا دستور میگیرند. از گروه های مهم مستقر در منطقه دیرالزور بوده و دارای نفرات غیرسوری هم میباشد. این گروه دارای حدود ۴۰۰۰ نفر و سلاح های سنگین هم در اختیار دارد.
-فوج السيدة زينب که وابسته به منطقه سیده زینب دمشق است و پشتیبانی مالی و تدارکاتی از آنجا تامین میشود. فرماندهی آنها با مؤيد الضويحي است که گفته می شود پس از اخذ تابعیت ایران به نام الحاج جواد معروف شده است.
این شبه نظامیان در منطقه دارای ۶۰۰ عضو محلی هستند که به انضمام انها ۱۵۰ خارجی از ملیت های افغان و پاکستانی و ایرانی نیز در تشکیلات حضور دارند. حقوق آنها مابین ۶۵۰۰۰-۱۲۵۰۰۰ لیر برآورد می شود.
-فيلق أسود العشائر
این گروه در ۲۰۱۷ توسط نوافالبشیر تشکیل شد و زیرنظر مستقیم شبهنظامیان الحرس الثوری الایرانی فعالیت میکند. محل فعالیت آن در حدود شهرهای ابوکمال و المیادین است و نفرات آن بالغ بر ۵۰۰۰ نفر می باشند.
این گروه در ۲۰۱۷ توسط نوافالبشیر تشکیل شد و زیرنظر مستقیم شبهنظامیان الحرس الثوری الایرانی فعالیت میکند. محل فعالیت آن در حدود شهرهای ابوکمال و المیادین است و نفرات آن بالغ بر ۵۰۰۰ نفر می باشند.
شبه نظامیان لواء الشيخ
این گروه که وابسته به حرس الثوری المیادین هستند و مستقیما زیر نظر حاج حسین فعالیت می کنند ،توسط اکرم شیخ در ۲۰۲۱ تشکیل شده و تاکنون بیشتر در مصادره املاک و فشار بر قبایل محلی نقش داشتهاند. حقوق آنها حدود ۶۵۰۰۰ لیر تخمین زده میشود.
eyeofeuphrates.com
این گروه که وابسته به حرس الثوری المیادین هستند و مستقیما زیر نظر حاج حسین فعالیت می کنند ،توسط اکرم شیخ در ۲۰۲۱ تشکیل شده و تاکنون بیشتر در مصادره املاک و فشار بر قبایل محلی نقش داشتهاند. حقوق آنها حدود ۶۵۰۰۰ لیر تخمین زده میشود.
eyeofeuphrates.com
شبه نظامیان لواء ۴۷
از فعالترین گروه ها در ابوکمال که از عشيرة المشاهدة هستند . با دارا بودن ۱۵۰ عضو؛ دارای نقاط بازرسی در صحرا و داخل شهر هستند. حقوق آنها بین ۷۵۰۰۰-۲۵۰۰۰۰ لیر سوریه است. هدف حمله هوایی فوریه ۲۰۲۱ در سوریه هم مواضع این گروه بود.
از فعالترین گروه ها در ابوکمال که از عشيرة المشاهدة هستند . با دارا بودن ۱۵۰ عضو؛ دارای نقاط بازرسی در صحرا و داخل شهر هستند. حقوق آنها بین ۷۵۰۰۰-۲۵۰۰۰۰ لیر سوریه است. هدف حمله هوایی فوریه ۲۰۲۱ در سوریه هم مواضع این گروه بود.
-شبه نظامیان لواء الحسین
این گروه حدود صد عضو دارد و ماموریتش حفاظت از انبارهای مهمات ایران در شهر عیاش و همچنین دفاع از شهر است. حداقل حقوق هم ۶۵۰۰۰ لیر سوریه.
euphratespost.net
این گروه حدود صد عضو دارد و ماموریتش حفاظت از انبارهای مهمات ایران در شهر عیاش و همچنین دفاع از شهر است. حداقل حقوق هم ۶۵۰۰۰ لیر سوریه.
euphratespost.net
-گروه قمر بني هاشم
دارای حدود چهارصد عضو از اهالی دیرالزور و حمص و حماه که در غرب ابوکمال پراکنده شده و از آنجا حفاظت می کنند.
furat-sy.com
دارای حدود چهارصد عضو از اهالی دیرالزور و حمص و حماه که در غرب ابوکمال پراکنده شده و از آنجا حفاظت می کنند.
furat-sy.com
-أسود العكيدات
دارای حدود ۲۰۰ عضو به رهبری محمود السوری که تحت نظر حرسالثوری فعالیت می کند.
دارای حدود ۲۰۰ عضو به رهبری محمود السوری که تحت نظر حرسالثوری فعالیت می کند.
گروه های فرا مرزی:
این گروه ها سابقه بیشتری دارند و خاستگاه آنها کشورهای دیگر است و به عنوان متحدین ایران در سوریه میجنگند. به لحاظ برخورداری از تجربه بیشتر در موارد حساستر کمک کرده یا در تثبیت شرایط فعالیت می کنند.
این گروه ها سابقه بیشتری دارند و خاستگاه آنها کشورهای دیگر است و به عنوان متحدین ایران در سوریه میجنگند. به لحاظ برخورداری از تجربه بیشتر در موارد حساستر کمک کرده یا در تثبیت شرایط فعالیت می کنند.
-فاطمیون
عموما از اتباع افغانستان هستند. عده آنها در این منطقه حدود ۶۰۰ نفر است که تحت فرماندهی مستقیم فرماندهان اصلی ایرانی؛ در المیادین حاج رضا و در ابوکمال حاج عسگر؛ قرار دارند. حدود دهدرصد آنها سوری هستند.
عموما از اتباع افغانستان هستند. عده آنها در این منطقه حدود ۶۰۰ نفر است که تحت فرماندهی مستقیم فرماندهان اصلی ایرانی؛ در المیادین حاج رضا و در ابوکمال حاج عسگر؛ قرار دارند. حدود دهدرصد آنها سوری هستند.
وظیفه آنها حفاظت از اماکن شیعه و همچنین محافظت از بازدیدکنندگان از منطقه است. هم در شهر و هم صحرا مستقرند. حقوق آنها بین ۲۰۰-۴۰۰ دلار است.
استفاده زیادی از کودکان در صفوف این گروه مشاهده می شود.
استفاده زیادی از کودکان در صفوف این گروه مشاهده می شود.
-زینبیون در غرب ابوکمال و همچنین ساحل فرات مستقرند. تعداد آنها در منطقه حدود ۱۵۰ نفر و تحت فرماندهی حاج عسکر قرار دارند.
حزب الله لبنان
در منطقه بخصوص در المیادین حضور گستردهای دارد. یک قسمت اطلاعاتی “فرع المعلومات والتجسُّس”دارد که علاوه بر امور اطلاعاتی، شبکههای مخابراتی و اینترنتی منطقه را کنترل میکند.بدلیل تماس حداقلی اعضا با مردم اطلاعات زیادی از فعالیت آن در دست نیست
در منطقه بخصوص در المیادین حضور گستردهای دارد. یک قسمت اطلاعاتی “فرع المعلومات والتجسُّس”دارد که علاوه بر امور اطلاعاتی، شبکههای مخابراتی و اینترنتی منطقه را کنترل میکند.بدلیل تماس حداقلی اعضا با مردم اطلاعات زیادی از فعالیت آن در دست نیست
با توجه به نیاز حزبالله به تامین لجستیکی از ایران، این گروه همچنین در مبادی ورودی عراق به سوریه نیز با شبهنظامیان محلی همکاری دارد و دارای مبادی ورودی مخصوص به خود است.
nahermedia.net
nahermedia.net
-گروه فتح الله
غالباق با ملیت افغانی بوده و عده نفرات ان بین ۳۰۰-۵۰۰ نفر میباشد.
غالباق با ملیت افغانی بوده و عده نفرات ان بین ۳۰۰-۵۰۰ نفر میباشد.
-الأمن العُلْوي الإيراني
یک گروه کوچک که وظیفه رفع اختلافات مابین گروه های شبه نظامی منطقه و همچنین استخدام عناصر اطلاعاتی را به عهده دارد. رهبری آن با فردی ایرانی است ولی این گروه کوچک حدودا ۱۵ نفره دارای نفراتی با ملیت های لبنانی و عراقیست.
nahermedia.net
یک گروه کوچک که وظیفه رفع اختلافات مابین گروه های شبه نظامی منطقه و همچنین استخدام عناصر اطلاعاتی را به عهده دارد. رهبری آن با فردی ایرانی است ولی این گروه کوچک حدودا ۱۵ نفره دارای نفراتی با ملیت های لبنانی و عراقیست.
nahermedia.net
-گروه الحشد الشعبي
با فتوای آ.سیستاتی در ۲۰۱۴ تشکیل شد و از ۲۰۱۷ دخالت آن در سوریه آشکار شد.
حقوق اعضا بالغ بر ۶۰۰-۸۰۰ دلار است و علاوه بر منابع گروه، از طریق عملیات قاچاق و دریافت حق گمرک و یا اخذ امتیازات مختلف تامین میشود.
چند گروه مختلف از آن در دیرالزور فعالند شامل:
با فتوای آ.سیستاتی در ۲۰۱۴ تشکیل شد و از ۲۰۱۷ دخالت آن در سوریه آشکار شد.
حقوق اعضا بالغ بر ۶۰۰-۸۰۰ دلار است و علاوه بر منابع گروه، از طریق عملیات قاچاق و دریافت حق گمرک و یا اخذ امتیازات مختلف تامین میشود.
چند گروه مختلف از آن در دیرالزور فعالند شامل:
- عصائب اهل حق
حدود دویست تن از آنها بیشتر در شرق ابوکمال مستقرند که ملیت عراقی دارند. در کنترل معبر نظامی حزبالله مشارکت دارند و در عملیات قاچاق بویژه مواد مخدر فعالند.
حدود دویست تن از آنها بیشتر در شرق ابوکمال مستقرند که ملیت عراقی دارند. در کنترل معبر نظامی حزبالله مشارکت دارند و در عملیات قاچاق بویژه مواد مخدر فعالند.
- سيد الشهداء
تحت فرماندهی شخصی عراقی بنام شامل ابواحمد قرار داشته و بالغ بر ۱۶۰ نفرند. در صحرا و همچنین کناره های فرات گسترش یافتهاند.
تحت فرماندهی شخصی عراقی بنام شامل ابواحمد قرار داشته و بالغ بر ۱۶۰ نفرند. در صحرا و همچنین کناره های فرات گسترش یافتهاند.
-حركة النجباء
مقر اصلی آنها در ابوکمال است و بیشتر در قاچاق سلاح فعالیت دارند. عناصری از آن هم در فعالیت های فرهنگی و تبلیغی مشارکت دارند.
halabtodaytv.net
مقر اصلی آنها در ابوکمال است و بیشتر در قاچاق سلاح فعالیت دارند. عناصری از آن هم در فعالیت های فرهنگی و تبلیغی مشارکت دارند.
halabtodaytv.net
-الأبدال
بیشتر در الحری در نزدیکی مرز گسترش یافتهاند و در قاچاق بین سوریه و عراق نقش دارند. گروهی از آنها به دمشق هم اعزام شدند ولی پس از مدت کوتاهی بازگشتند.
بیشتر در الحری در نزدیکی مرز گسترش یافتهاند و در قاچاق بین سوریه و عراق نقش دارند. گروهی از آنها به دمشق هم اعزام شدند ولی پس از مدت کوتاهی بازگشتند.
-حیدریون
در شرق البوکمال مستقر شدهاند. براساس بعضی گزارشات وسام الطفيلي رهبر این گروه در اثر یک حمله هوایی در در البوکمال کشته شد.
در شرق البوکمال مستقر شدهاند. براساس بعضی گزارشات وسام الطفيلي رهبر این گروه در اثر یک حمله هوایی در در البوکمال کشته شد.
-گروه محمد رسول الله
یکی دیگر از گروه های حشد الشعبی که در ابوکمال مستقرند و اطلاعات کمی از آن در دست است. این گروه نام خود را از نام عملیاتهای حشدالشعبی علیه داعش در عراق گرفته است.
یکی دیگر از گروه های حشد الشعبی که در ابوکمال مستقرند و اطلاعات کمی از آن در دست است. این گروه نام خود را از نام عملیاتهای حشدالشعبی علیه داعش در عراق گرفته است.
سیاست جمهوری اسلامی برای کنترل نواحی؛ در ساخت یک منطقه برای ایجاد خودکفایی و تغذیه گروه های مستقر در آن منطقه است. این سیاست در مواردی مثل حزب الله لبنان کاملا موفق و گاهی هم نظیر افغانستان یا نیجریه ناموفق بوده است.
اما تا زمانی که فقر و فشار و تعصب در منطقه وجود دارد پیادهنظام لازم برای همه، چه گروهها و چه حکومت ها؛ وجود خواهد داشت و غرب با عقب کشیدنش زمینه لازم برای صدور این ایدئولوژیها را فراهم کرده و در آینده طعم آن را خواهد چشید.
جاري تحميل الاقتراحات...