Siavash Fallahpour
Siavash Fallahpour

@SFallahpour

40 تغريدة 15 قراءة May 29, 2020
#رشتو
#سوریه
روایت #رامي_مخلوف روایت فساد حکومتی است
هیولایی که از دل نظام برآمد و تا بلیعدن کلیت نظام پیش رفت
هیولایی که با #تحریم قوی‌تر و با #جنگ بزرگ‌تر شد
[این رشتو علی‌رغم تلاش برای خلاصه‌نویسی، کمی طولانی است]/۱
رامی مخلوف و خانواده‌اش نماد #فساد و رانت در سوریه هستند
در امپراتوری‌ اقتصادی این خانواده، مجموعه بزرگ و در هم تنیده‌ای از شرکت‌ها، بانک‌ها و شبکه‌های تجاری دیده می‌شود که با پشتوانه نفوذ امنیتی و قضایی، طی ۲۰ سال گذشته به اصلی‌ترین قدرت اقتصادی سوریه تبدیل شده است/۲
هلدینگ شام (از تولید سیمان گرفته تا سرمایه‌گذاری‌های انحصاری در گردشگری، رستوران‌های زنجیره‌ای و...) شبکه ارتباطات (سیریاتل)، مافیای املاک، تجارت نفت و گاز (مخصوصا بعد از تحریم‌ها)، قاچاق آثار باستانی، صادرات محصولات کشاورزی و...
این‌ها تنها بخشی از مجموعه اقتصادی مخلوف است که/۳
که تا پیش از بحران سوریه برای مردم این کشور شناخته شده بود
بخش مهمی از افشاگری‌ها علیه شبکه مخلوف تا پیش از آغاز جنگ توسط روزنامه الاخبار، ارگان مطبوعاتی حزب‌الله لبنان و دیگر رسانه‌های نزدیک به این جریان صورت گرفته
اما بررسی‌های عمیق‌تر در سال‌های بعد نشان داد ابعاد این شبکه/۴
به مراتب از آنچه تصور می‌شد "وسیع‌تر" و "بین‌المللی‌تر" است
این جریان همزمان با آغاز تحریم‌های آمریکا و اروپا، مجموعه‌ای از شرکت‌های آف‌شور را در خارج از سوریه راه‌اندازی کرده و با طراحی شبکه پیچیده‌ای از پروکسی‌ها، فرآیند شبه انحصاری واردات عمده کالاهای تحریمی را کلید زد/۵
براساس اسنادی که از بانک HSBC درباره فرارهای مالیاتی بزرگ در رسانه‌های فرانسه منتشر شد، شبکه مخلوف برای تکمیل چرخه فساد خود مستقیما با بانک‌های اروپایی وحتی شرکت‌هایی که کالاهایشان را به شکل انحصاری وارد می‌کرده، در ارتباط بوده
از خودروهای گران‌قیمت تا کوکاکولا، دارو، سیگار و../۶
اما این فرآیند از کجا آغاز شد
ریشه این شبکه به اصلاحات عصر بشار اسد در ساختار اقتصادی سوریه بر می‌گردد؛
عبور از اقتصاد اشتراکی-کمونیستی و آغاز #خصوصی‌_سازی‌ها و #واگذاری‌ها
فرآیندی که قرار بود تحولی بزرگ در سوریه ایجاد کند اما در نهایت به افزایش #فقر و توسفه فساد منجر شد/۷
شبکه ذینفعانِ خصوصی‌سازی‌هایی که قرار بود سهم شهروندان از قدرت اقتصادی را بیشتر کند، از قضا بسیار محدود بود:
خانواده اسد،سران دستگاه‌های امنیتی،تجار با نفوذ و درنهایت نیروهای وفادار حزب بعث
این تحولات که با چراغ سبز تمام نهادهای نظارتی-امنیتی رخ می‌داد، طبقه نوظهوری را خلق کرد/۸
طبقه‌ای فاسد، برخوردار از رانت و انحصارطلب که روز به روز قدرت و دارایی‌شان، به موازات فقر مردم بیشتر می‌شد
رامی مخلوف نماد این طبقه است
در سال‌های آخرِ پیش از بحران سوریه، کار به جایی رسیده بود که یک نماینده مجلس، صرفا به دلیل طرح سوال از مجموعه سیریاتل با حکم قضایی بازداشت شد/۹
به موازات توسعه دایره منافع این طبقه نوظهور و دارای مصونیت، هزینه‌های آن هم برای نظام بیشتر می‌شود
هزینه‌هایی که طبیعتا ریشه‌اش در تشدید نارضایتی اجتماعی است
برای مثال هر اندازه رانت واختیارات این شبکه برای واردات کالا بیشتر می‌شد، واحدهای تولیدی بیشتری در سوریه از بین می‌رفت/۱۰
میزان بیکاری در سوریه پیش از وقوع بحران نظامی این کشور به بیش از ۴۰ درصد رسیده بود
فاصله شدید طبقاتی، بی عدالتی، افزایش سرسام آور فقر، موج مهاجرت جوانان به خارج از کشور که عمدتا دلایل اقتصادی داشت و... از دیگر واقعیت‌های جامعه سوریه در عصر اصلاحات اقتصادی بشار اسد است/۱۱
قدرت این شبکه به تدریج به نقطه‌ای می‌رسد که به هرگونه تحرکی از داخل نظام برای مهار فساد اقتصادی‌اش پاسخی تند و کوبنده می‌دهد
یک نمونه روشن این الگو، بازی با نرخ ارز توسط شبکه اقتصادی رامی مخلوف بود:
در سال ۲۰۱۱ و همزمان با آغاز اعتراضات مردمی، برخی نیروهای میانی نظام نظیر/۱۲
نمایندگان یا شخصیت‌های سیاسی باهدف کنترل خشم مردمی، مطالباتی را برای رسیدگی به پرونده‌های فساد اقتصادی چهره‌های مطرح، ازجمله خانواده مخلوف عنوان کردند
میزان ناراضیاتی اجتماعی در این باره به اندازه‌ای بود که در اعتراضات درعا مستقیما علیه رامی مخلوف شعار داده میشد
"رامي يسرقنا"/١٣
مخلوف اما در پاسخ درس سختی به نظام داد!
او طی یک روز، ده‌ها میلیون دلار از ارز موجود در بازار سوریه را خریداری کرده و پس از انتقال به #امارات مجددا ارز را با قیمتی بالاتر به بازار سوریه بازگرداند
به گفته الاخبار، لیر سوریه ظرف چند ساعت ۱۳ درصد از ارزش خود را از دست داد/۱۴
با آغاز درگیری‌های نظامی، مخلوف به تدریج از صحنه دور شده و تا نزدیک به ۹ سال حضور رسانه‌ای قابل توجهی نداشت
آخرین ارتباط وی با رسانه‌ها پیش از این غیبت طولانی، مصاحبه با نیویورک تایمز است
مصاحبه‌ای که در آن مطابق معمول مواضع تندی علیه غرب بیان کرده والبته یک جمله کلیدی هم داشت/۱۵
"اگر سوریه ثبات نداشته باشد، اسرائیل هم بی ثبات خواهد شد"
این جمله مخلوف در آن زمان با توجه به حجم روابطش با تجار اسرائیلی حواشی زیادی به دنبال داشت؛اگرچه گذر زمان نشان داد این جمله هم مانند دیگر مواضع خارجی مخلوف، چیزی بیش از ژستی پوچ و توخالی برای جلب نظر سران نظام نبوده است/۱۶
حجم بالای فشارهای رسانه‌ای‌سیاسی علیه شخص مخلوف و آن بخش از شبکه اقتصادی وی که برای افکار عمومیِ ناراضی شناخته شده بود باعث شد او در موضعی رسمی از فعالیت‌های اقتصادی منفعت محور کناره‌گیری کرده و بر امور انسان دوستانه و اداره "جمعیت خیریه البستان" متمرکز شود!
این مجموعه خیریه/۱۷
در واقع بخشی از شبکه اقتصادی مخلوف و مطابق ماهیت چنین موسساتی، نوعی پوشش برای پولشویی و فرار از مالیات بود
اگرچه دامنه فعالیت‌های خیریه البستان در دوران جنگ به مراتب از این امور فراتر رفت
مخلوف که در دوران تحریم تجربه موفقی را پشت سر گذاشته بود حالا وارد میدان #اقتصاد_جنگ شد/۱۸
او در سایه اختیارات و روابط عمیق‌تر با نهادهای امنیتی و نظامی نسبت به گذشته، فعالیت‌های پوششی خیریه بستان را در تمام حوزه‌ها گسترش داد
تا جاییکه در سال ۲۰۱۲ و در همکاری کامل با بخش‌هایی از ارتش و سازمان اطلاعات، چندین گروه شبه‌نظامی زیر نظر این خیریه برای ورود به جنگ تشکیل شد/۱۹
این گروه‌ها عمدتا در جریان تعامل با اطلاعات نیروی هوایی و همچنین لشکر چهارم زرهی ارتش و از طریق عضوگیری از مناطق علوی سوریه، مخصوصا طرطوس و لاذقیه شکل گرفتند
بر اساس قاعده معمول، عضوگیری، پرداخت حقوق و تامین معاش خانواده نیروها با خیریه البستان بود
در مقابل تسلیح، آموزش نظامی/۲۰
و فرماندهی نیروها نیز با طرف‌های نظامی که در بالا به آن اشاره شد
کارآمدی این الگو در برخی نبردهای شهری باعث شد دولت از توسعه آن استقبال کند
به این ترتیب، گروه‌های شبه‌نظامی مشابهی به روال مذکور تاسیس شده و یا حتی تامین مالی برخی نیروها، نظیر سهیل حسن بر عهده البستان قرار گرفت/۲۱
به این شکل دفاتر البستان برای اداره امور نظامیان از طرطوس و لاذقیه و دمشق به ریف دمشق، حمص، حلب، قنیطره، سویدا و حتی درعا توسعه یافت
رامی در سایه این خدمات، امتیازات و رانت‌های ویژه‌ای را دریافت می‌کرد که باعث شد امپراتوری اقتصادی او نسبت به قبل از جنگ به مراتب بزرگ‌تر شود/۲۲
کافی است بدانیم مخلوف از ۲۰۱۱ تا سال گذشته تنها ۸ شرکت سرمایه‌گذاری جدید در داخل سوریه تاسیس کرده است
پایگاه اصلی او برای اداره امور تحریم و سرمایه‌گذاری‌های خارجی نیز همچون گذشته امارات بود
اما این معادله از کجا ساقط شد و به نقطه‌ای که اکنون رامی مخلوف در آن قرار دارد رسید؟/۲۳
متاسفانه تحلیل‌ها و اطلاعاتی! که طی این مدت در رسانه‌های فارسی درباره بحران مخلوف و شبکه اقتصادی‌اش منتشر شده عمدتا چیزی جز سطحی کردن و به ابتذال کشیدن مساله نیست
این تحول اساسی قطعا نمی‌تواند حاصل توافقی سیاسی یا تغییر رویکردی ناگهانی باشد
در مرور این فرآیند، مجموعه‌ای از/۲۴
عوامل زمینه‌ساز و همچنین عوامل مستقیم وجود دارند که بدون درک هر یک از آن‌ها نمی‌توان فهم درستی از سقوط پدیده مخلوف در ساختار قدرت سوریه داشت
اولین عاملی که می‌توان آن را به نوعی زمینه‌ساز تضعیف موقعیت مخلوف به شمار آورد، مداخله نظامی روسیه در بحران سوریه است/۲۵
روس‌ها فاقد توانایی‌های مشابه ایران در تشکیل نیروهای نظامی موازی از بدنه مردمی هستند و بر این اساس نیاز بیشتری به نفوذ در داخل نهادهای نظامی سوریه دارند
به تدریج از سال ۲۰۱۷، بخش‌هایی از قوای نظامی سوریه وارد روابط ویژه‌ای با پایگاه حمیمیم شدند؛ از جمله نیروهای سهیل حسن/۲۶
یا لشکر چهارم زرهی که از جمله نیروهای مورد حمایت البستان به شمار می‌رفتند
با افزایش نفوذ روس‌ها در بخش‌هایی از نیروهای نظامی، به طور طبیعی جایگاه و هیمنه شبکه مخلوف نزد نظامیان آسیب دید
این چندپارگی میان نیروهای تازه تاسیس که بر اساس انگیزه‌های مالی شکل گرفته بودند قوی‌تر بود/۲۷
عامل زمینه‌ساز دیگر اما تغییر معادلات فردی در ساختار خانواده‌ای قدرت در دمشق است
بدون شک مهمترین رخداد در این زمینه، مرگ انیسه مخلوف، مادر بشار اسد و خاله رامی مخلوف بود
فردی که حذفش از معادلات قدرت نشان داد عملا ضامن مصونیت رامی بوده
تقریبا به طور همزمان، پدر رامی نیز دچار/۲۸
بیماری سختی شد که او را هم به طور طبیعی از معادلات قصر ریاست جمهوری کنار گذاشت و منجر به تضعیف بیشترِ موقعیت آل مخلوف، در مقابل آل‌اسد شد
اما عواملی که به طور مستقیم چنین وضعیت بحرانی را ایجاد کرده
در درجه اول، اراده نظام بر بازتعریف هندسه قدرت در سوریه بعد از جنگ/۲۹
رفتار نظام نشان می‌دهد به دنبال تغییر معادلات پیشین و "تمرکز بیشتر قدرت" در دوران جدید است تا شاید از آزادی عمل بیشتری برای اجرای اصلاحات مد نظرش برخوردار باشد
بر این اساس طبیعتا هر جریان و شبکه‌ای که سهمی از قدرت و قابلیت تاثیرگذاری مستقل در تحولات سوریه را دارد باید مهار شود/۳۰
گفته می‌شود اسماء و ماهر الاسد، همسر و برادر بشار، نقش اساسی در طراحی و اجرای این سیاست دارند
بخشی از آخرین پیام تصویری مخلوف که در آن به "نقش اطرافیان آقای رئیس جمهور" در اتخاذ تصمیمات اشتباه اشاره شده نیز این فرضیه را تایید می‌کند
افزایش نقش هلدینگ قلعه، منتسب به ماهر/۳۱
در معادلات اقتصاد جنگی سوریه هم موید همین فرض است
اما نباید فراموش کرد وقتی از اسماء و ماهر به عنوان پیشروان چنین تحول بزرگی سخن به میان می‌آید، در واقع از سایه اسد حرف می‌زنیم
به عبارت روشن‌تر؛ این انقلاب خاموش توسط شخص اول نظام، برای نجات نظام هدایت می‌شود
اگرچه خیلی دیر
/۳۲
عامل مستقیم دوم اما بن بست مالی است که نظام سوریه در آن گرفتار شده
با پایان جنگ، اقتصاد ارزآور جنگ هم تمام شده است
در این معادله حتی حمایت خارجی از معارضین هم به شکل غیر مستقیم بر حرکت چرخ اقتصاد سوریه تاثیر داشت
حالا اما جنگ تقریبا متوقف شده، درحالیکه خبری از بازگشت به شرایط/۳۳
عادی نیست
تحریم‌ها با فشار آمریکا پابرجاست، دولت‌های اروپایی هم بر خلاف مواض اولیه به دلیل ترس از آمریکا حاضر به مشارکت در بازسازی نیستند
گردشگری از بین رفته، دولت قادر به احیاء صادرات به دلیل تحریم و همچنین ویرانی زیرساخت‌ها نیست،در ضمن دسترسی به منابع نفتی هم فعلی منتفی است/۳۴
درآمد دولت سوریه از ۱۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۱ به ۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹ رسیده
ارزش پول ملی هم از ۴۶ لیر برای هر دلار به بیش از ۱۳۰۰ لیر رسیده
فشار شدیدی متوجه اقتصاد و البته شهروندان سوری است تا جایی که نسبت به آغاز اعتراضات در مناطق حامی نظام هم نگرانی‌هایی شکل گرفته/۳۵
طبیعی است در چنین شرایطی یکی از گزینه‌های اصلی نظام برخورد با مفسدین و مصادره اموال آن‌هاست؛ مخصوصا مفسدینی که با جنگ ثروتمندتر شدند و البته جامعه هم دیدگاه مثبتی نسبت به آن‌ها ندارد
این فرآیند دست‌کم از تابستان ۲۰۱۹ از طریق دولت برای دست اندازی به امپراتوری اقتصادی مخلوف/۳۶
آغاز شده و به مرور تشدید می‌شود
به نظر می‌رسد اگر هدف نظام صرفا تامین منابع مالی بود امکان نوعی مصالحه میان طرفین وجود داشت
اما با توجه به اراده نظام برای تمرکزگرایی و حذف سایر بلوک‌های قدرت، قطعا بحران مخلوف و سایر همراهانش جدی است
در این میان باید توجه داشت شبکه مالی مخلوف/۳۷
و تجار وابسته به وی که طی یک سال اخیر در معرض فشارهای زیادی از سوی دستگاه قضایی و نهادهای امنیتی بوده‌اند بخش مهمی از نفوذ امارات در سوریه به حساب می‌روند
حذف گسترده این شبکه طبیعتا به موقعیت امارات در دمشق ضربه می‌زند
اگرچه در نهایت نیاز شدید نظام به منابع مالی و همچنین/۳۸
استفاده از لابی‌های امارات در غرب، راه را برای تاثیرگذاری این کشور در سوریه پساجنگ هموار خواهد کرد
نظام اسد برای تضمین آینده خود دست به قمار بزرگی زده، قماری که شاید سال‌ها پیش از این باید آغاز می‌شد
نام‌های بزرگی در معرض خطر حذف همیشگی قرار دارند و در مقابل، اسامی تازه‌ای/۳۹
وارد میدان می‌شوند
صحنه‌گردان اصلی بی شک بشار اسد است
مردی که اصلاحات ناقصش هزینه سنگینی برای سوریه داشت
آیا این بار، با تصفیه داخلی نظام نتیجه متفاوتی در پیش است؟
آیا اصولا فرصت دیگری برای نظام او باقی مانده که نتیجه قمارش را ببیند؟
پاسخ این سوالات با گذر زمان روشن خواهد شد/۴۰

جاري تحميل الاقتراحات...